Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

var - (jonge stier)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

var* [jonge stier] {varre, verre 1201-1250} middelnederduits varre, ver, oudhoogduits far, farro, oudengels fearr, oudnoors farri; naast vaars met grammatische wisseling rs, naast rz > rr; buiten het germ. latijn parere [ter wereld brengen], grieks portis, poris [kalf], litouws perėti [broeden], armeens ort [jong van dier], misschien oudindisch pṛthuka- [kind, jong].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

var znw. m. ‘jonge stier’, zie: vaars. — Het woord var voor ‘stier’ is in gebruik in Oost-Betuwe, Limburg en wat Zuid-Nl. betreft in Brabant, en Antwerpen; zie taalkaart van I. Habermehl, Taalatlas afl. 1, 15.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

var (jonge stier). Zie vaars. Voor var “mannelijk zwijn” zie varken.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

var 1 m. (jonge stier), Mnl. varre + Ohd. farro (Mhd. varre, Nhd. farre), Ags. fearr, On. farri: Ug. *farz- + Skr. pṛthukas, Arm. ortʽ (d.i. *port), Gr. pórtis = kalf (z. vaars).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

var, vaar, veer, zn.: stier. Mnl. varre ‘(jonge) stier’, Vnnl. varre, verre ‘stier’ (Kiliaan). D. Farre ‘stier’. Sterk verbogen Ohd. far, Mhd. var, phar, Mnd., Mnl. var, Oe. fearr, naast zwak Ohd. farro, Mhd. varre, Mnd., Mnl. varre, On. farri. Resp. Germ. *farza-, *farzôn. Verwant met vaars, Gr. póris ‘jongevaars, kalf’, Lat. parere ‘voortbrengen’.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

var, zn.: (jonge) stier. Mnl., Mnd. var, varre, Ohd. far, farro, Mhd. var(re), phar(re), D. Farre ‘(jonge) stier’; Oe. fearr, On. farri < Germ. *farzôn; vgl. vaars. Verwant met Gr. poris ‘kalf’, Lat. parere ‘baren, voortbrengen’.

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

var stier (Brabant, Limburg, Betuwe, Bommelerwaard). = hgd. farre ‘jonge stier’. ~ vaars ~ gr. póris ‘jonge vaars’, ~ lat. parere ‘baren’.
TNZN krt. 14, Weijnen 1937, par. 238.

Overige werken

Julius Pokorny (1959), Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch, Bern.

per-2: D. per- ‘gebären, hervorbringen’, (wie ferō: ‘gebäre’ in einstiger Beziehung zu per-2: C ‘zuteilen’), davon Worte für ‘Tierjunges’; pr̥-tu-ko-

α. Lat. pariō, -ere, peperī, partum, paritūrus ‘gebären’, reperiō, -īre, repperī, repertum ‘wiederfinden, finden, erfahren’, partus, -ūs ‘gebären, Geburt; Leibesfrucht’, Parca (*parica) ursprüngl. ‘Geburtsgöttin’, Propertius eig. ‘der Frühgeborene’ = umbr. Propartie ‘Propertii’, parō, -āre ‘bereite, erwerbe, kaufe’, comparō ‘kaufe’ (‘sich etwas besorgen, verschaffen’); imperāre ‘anschaffen = befehlen’;
lit. periù, perė́ti ‘brüte’, peraĩ Nom. Pl. ‘Bienenlarven’.
β. Ai. pr̥thuka- m. ‘Rind, Kalb, Tierjunges’, arm. ort’, -u ‘Kalb des Rindes oder Hirsches’ (mit Formans -thu-); gr. πόρις, πόρταξ, πόρτις ‘Kalb, junge Kuh’; cymr. erthyl ‘abortus’; ahd. far, farro, nhd. Farre, ags. fearr, aisl. farri (*farz-) ‘Stier’, mit gramm. Wechsel mhd. verse, nhd. Färse ‘junge Kuh’ (germ. *fársī, Gen. *fársjōs), zu ags. héah-fore, engl. heifer; ursprüngl. von jungen Tieren, vgl. engl. farrow ‘nicht trächtig’, wfries. fear ‘gelt’; dehnstufig ags. fōr, mnd. vōr ‘Schweinchen’; aksl. za-prъtъkъ ‘Wind-Ei’, čech. s-pratek ‘früh geborenes Kalb’, klr. vy-portok ‘Frühgeburt’.

WP. II 41 f., WH. II 255 f., Trautmann 215.

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal